Co kryje się w butelce?
Transparentność to podstawa świadomego wyboru. Wyjaśniamy, w jaki sposób poszczególne substancje czynne stosowane w dostępnych na rynku preparatach fizycznie i chemicznie powstrzymują owady przed atakiem.
Ikarydyna (Picaridin)
Spotykana w: preparatach na skórę do ochrony na zewnątrz
Ikarydyna to syntetyczna substancja czynna z grupy pochodnych piperydyny. W przeciwieństwie do insektycydów, które zwalczają owady, ikarydyna jest repelentem — nie zabija, lecz utrudnia odnalezienie żywiciela. Przyjmuje się, że zaburza odbiór sygnałów chemicznych, po których owad lokalizuje człowieka: m.in. substancji obecnych w pocie oraz dwutlenku węgla z wydychanego powietrza.
Szczegółowy mechanizm molekularny pozostaje przedmiotem badań, dlatego popularne stwierdzenie, że owad „przestaje Cię widzieć”, jest uproszczeniem. Ikarydyna bywa wskazywana jako alternatywa dla DEET i – w odróżnieniu od niego – nie rozpuszcza opraw okularów ani membran w butach trekkingowych. Pozostaje jednak substancją biobójczą: stosuj ją zgodnie z etykietą, unikając kontaktu z oczami, błonami śluzowymi i uszkodzoną skórą.
IR3535 (Etylobutyloacetyloaminopropionian)
Spotykana w: preparatach przeznaczonych dla dzieci
Opracowany w latach 70. przez firmę Merck, związek ten jest strukturalnie podobny do naturalnego aminokwasu (beta-alaniny). W przeglądach literatury IR3535 wypada korzystnie pod względem tolerancji skórnej, dlatego bywa wybierany do preparatów dla dzieci. Nie oznacza to jednak braku ryzyka – u osób wrażliwych możliwe są reakcje skórne, a preparat należy stosować wyłącznie zgodnie z etykietą.
W preparatach przeznaczonych dla dzieci stężenie IR3535 wynosi zwykle ok. 15%, czemu odpowiada deklarowany przez producentów czas ochrony rzędu kilku godzin – dokładną wartość i dolną granicę wieku podaje etykieta konkretnego produktu. IR3535 stosunkowo szybko ulega biodegradacji w środowisku.
Pyretroidy (Cypermetryna, Tetrametryna)
Spotykane w: preparatach do ochrony domu (mrówki, mole, osy)
Są to syntetyczne odpowiedniki pyretryn występujących w kwiatach chryzantemy. W przeciwieństwie do repelentów stosowanych na skórę (ikarydyna), pyretroidy są insektycydami. Stosuje się je wyłącznie w preparatach nanoszonych na powierzchnie wskazane na etykiecie (listwy przypodłogowe, szczeliny, szafki) – nigdy na skórę. Samodzielnego zwalczania gniazd os i szerszeni nie zalecamy: to zadanie dla firmy DDD, a w razie bezpośredniego zagrożenia – dla straży pożarnej.
Działają poprzez zakłócenie przepływu jonów sodu w kanalikach nerwowych owadów, powodując natychmiastowy paraliż (znany jako efekt knock-down). Ssaki metabolizują pyretroidy znacznie szybciej niż owady, jednak są to substancje biobójcze o działaniu neurotoksycznym dla owadów: podczas i po aplikacji należy przestrzegać zaleceń etykiety dotyczących wietrzenia pomieszczeń oraz niedopuszczania dzieci i zwierząt do traktowanych powierzchni. Szczególną ostrożność zachowaj w obecności kotów, u których metabolizm tych związków jest wolniejszy, oraz ryb akwariowych.
Produktów biobójczych należy używać z zachowaniem środków ostrożności. Przed każdym użyciem należy przeczytać etykietę i informacje dotyczące produktu.